Αφήνοντας πίσω αυτό που δεν υπάρχει πια» : Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την απώλεια;

Αυτό που χρειάζεται είναι να μην αφήσουμε την απώλεια και τα συναισθήματα που την ακολουθούν ημιτελή και ανολοκλήρωτα, διότι θα επιστρέφουν ξανά και ξανά μεταμορφωμένα και προβαλλόμενα σε άλλους ανθρώπους ή καταστάσεις. Η απάντηση βρίσκεται στην φράση «Βίωσε και ξεδιάλυνε την απώλεια-πένθος», γράφει ο Αχιλλέας Αγαπητός.

Απώλεια
είναι εκείνη η δυσάρεστη συνήθως κατάσταση, στην οποία περιέρχεται κάνεις όταν χάνει ανθρώπους, αντικείμενα ή καταστάσεις, συνοδευόμενη από μια σωρία αρνητικών συναισθημάτων.
 
 
Ένα ποίημα του Άγγλου ποιητή W. H. Auden περιγράφει με μοναδικό τρόπο την βροχή συναισθημάτων που βιώνει κανείς κατά την απώλεια:
«...νόμιζα πως η αγάπη
Θα κρατούσε για πάντα.
Έκανα λάθος.
Ήταν ο βοράς μου, ο νότος μου,
η δύση κι η ανατολή μου
η εργάσιμη βδομάδα μου και η αργία της Κυριακής,
το μεσημέρι μου,
και τα μεσάνυχτα,
η κουβεντούλα
και το τραγούδι μου.
Δεν χρειάζονται πια τα αστέρια,
Σβήστε τα όλα
Πάρτε το φεγγάρι
Και διαλύστε τον ήλιο
Αφού τίποτα πια
Δεν θα είναι όπως πριν.»

Όταν φύγει ή αφήσουμε εμείς να βγει από τη ζωή μας αυτός ο σημαντικός άλλος.
 
Η συντροφικότητα είναι συνυφασμένη για τους περισσότερους από εμάς με την αυτοπραγμάτωσή μας. Εκεί έχουν φωλιάσει όνειρα και ελπίδες, παρελθόν, παρόν και μέλλον. Τα συναισθήματα που βιώνουμε μετά την απώλεια του αγαπημένου μας προσώπου είναι η διαδικασία του πένθους. Η οργή, ο θυμός, η βαθειά θλίψη, ο σπαραγμός και η μοναξιά είναι ενδεικτικά της κατάστασης που προσπαθούμε να περιγράψουμε. Κατά το πένθος αποσυρόμαστε ώστε να το βιώσουμε σαν περίοδο περισυλλογής και θλίψης, απαραίτητης για να προσαρμοστούμε στην απώλεια, να βρούμε τον ''δικό μας ξεχωριστό τρόπο'' να ξαναπάρουμε τον δρόμο στη ζωή, όντας διαφορετικοί - και να συνεχίσουμε να ζούμε χωρίς την φυσική παρουσία του αγαπημένου μας προσώπου. Η απώλεια του συντρόφου , μας γεμίζει πόνο, θλίψη και συχνά εμφανίζεται ένα αίσθημα αδικίας ''γιατί σ' εμένα''. Σε εκείνο το σημείο είναι που εμφανίζεται το συναίσθημα της ενοχής σαν ελλοχεύουσα φωνή να αναρωτιέται τι έκανα λάθος;
 
H απώλεια των ονείρων και των σχεδίων που είχαμε κάνει μαζί του-της μας μπερδεύει, οι χαμένες προσδοκίες μας διαλύουν. Μοιάζει απαραίτητο να δώσουμε χρόνο και να ασχοληθούμε με αυτό το τραυματικό γεγονός της απώλειας. Σίγουρα επώδυνο, μα συνάμα λυτρωτικό.
Ο θυμός, ο φόβος η ζήλια και άλλα συναισθήματα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στο χαοτικό μας πλέον μυαλό και στο εξαντλημένο μας σώμα. Οι περισσότερο ενοχικοί, με χαμηλή αυτοεκτίμηση και με συνεξαρτητικές συμπεριφορές δυσκολεύονται να επουλώσουν τις πληγές τους. Η αίσθηση μοιάζει σα να χανόμαστε μαζί με τη σχέση που τελείωσε. Πρέπει να αναρωτηθούμε είναι αλήθεια άραγε αυτό;
Αν μπορούσαμε να απλοποιήσουμε τον τρόπο που συνήθως αντιδρούμε οι περισσότεροι από εμάς θα τον χωρίζαμε σε 3 κατηγορίες:
α) Βίωση της απώλειας/πένθους μέσα από τη γνωστή διαδικασία , άρνηση-θυμός-διαπραγμάτευση-θλίψη-αποδοχή.
β) Η απώθηση και αποφυγή των επίπονων συναισθημάτων
που επιφέρει μια απώλεια μέσω της επίπλαστης κατάστασης που ασυναίσθητα ο εαυτός μας δημιουργεί (είμαι μια χαρά...).
γ) Η παρατεταμένη θλίψη και επί μακρόν ανακύκλωση-εμμονή στο γεγονός της απώλειας.
 
Τα συμπτώματα απομόνωσης, παραίτησης, κατάθλιψης θα κάνουν την εμφάνισή τους όταν επιλέξουμε να αντιδράσουμε με τον Β και Γ τρόπο. Η δυσπιστία και ο φόβος για να σχετιστούμε με άλλους ανθρώπους είναι «εδώ». Και κάπου εκείνη την στιγμή αναρωτιό-μαστε και «τώρα» τι;
Η «Αυτογνωσία – Θεραπεία» διαδραματίζουν τον δικό τους ρόλο (σαν άλλος επιταχυντής) στην όλη διαδικασία. Η επούλωση των ψυχικών τραυμάτων μοιάζει να είναι δύσκολη και επίπονη όμως το αντίτιμο είναι η ίδια μας η ζωή μέσα από τα δικά μας μάτια με έναν νέο τρόπο.
 
Εσείς τι λέτε αξίζει να πάμε παρακάτω;
Ανθίζοντας ξανά και μαθαίνοντας τον εαυτό μας εισερχόμαστε στην κατάσταση της λύσης χωρίς να μένουμε προσκολλημένοι στο πρόβλημα. Αυτό που χρειάζεται είναι να μην αφήσουμε την απώλεια και τα συναισθήματα που την ακολουθούν ημιτελή και ανολοκλήρωτα διότι θα επιστρέφουν ξανά και ξανά μεταμορφωμένα και προβαλλόμενα σε άλλους ανθρώπους ή καταστάσεις. Η απάντηση βρίσκεται στην φράση «Βίωσε και ξεδιάλυνε την απώλεια-πένθος».

Μια σειρά από ερωτήματα που μπορεί να επιταχύνουν το βίωμα αλλά και να απαλύνουν τον πόνο μας είναι:
Νιώθω προδοσία; Από ποιον; Γιατί;
Νιώθω μοναξιά; Απέναντι σε τι;
Νιώθω ενοχές; Έναντι ποιού;
Νιώθω θλίψη; Τι θρηνώ;
Νιώθω θυμό – οργή; Για ποιον ή με τι;
Nιώθω φόβο; Ποιον φοβάμαι; Τι φοβάμαι;
 
Αρκεί να θυμόμαστε καμιά φορά τα λόγια του Αργεντίνου ποιητή Λίμα Κιντάνα:

«Αλλά να κλέψει την ζωή, αυτό δεν το μπορεί...
Δεν μπορεί να σκαρώσει αυτή την φάρσα, γιατί η ζωή..
Η ζωή είναι πυρσός που περνάει από χέρι σε χέρι,
από άνθρωπο σε άνθρωπο, από σπόρο σε σπόρο,
είναι μια μεταβίβαση χωρίς επιστροφή,
μια αέναη κίνηση προς το μέλλον
σαν το φως που διαλύει το σκοτάδι...»

Αχιλλέας Αγαπητός

Είμαστε «Ελέφαντες»

Μέσα από το βιβλίο του αργεντινού συγγραφέα και ψυχοθεραπευτή Jorge Bucay ανακτήσαμε μία ενδιαφέρουσα και συγκινητική ιστορία. Την ιστορία του «Αλυσοδεμένου ελέφαντά». Η ιστορία αυτή μιλά για τον τρόπο με τον οποίο βιώνει ένα μικρό ελεφαντάκι τις εμπειρίες της ζωής του από την παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση. Πως αυτές οι εμπειρίες αφομοιώνονται, καθώς μεγαλώνει και πως συνεχίζουν να το ακολουθούν.

Το ελεφαντάκι που ζούσε σε ένα τσίρκο είχε μάθει από μικρό όπως λέει η ιστορία να το δένουν με μία μικρή αλυσίδα σε ένα πασσαλάκι. Καθώς μεγάλωνε το ελεφαντάκι συνέχισε να είναι δεμένο από την ίδια αλυσίδα και το ίδιο πασσαλάκι που το έδεναν όταν ήταν μικρό.

Το ελεφαντάκι είχε προσπαθήσει να ελευθερωθεί, αρκετές φορές όταν ήταν μικρό αλλά χωρίς αποτέλεσμα.Από τότε το ελεφαντάκι δεν ξανά προσπάθησε καθώς είχε χαραχτεί μέσα του, πως δεν μπορεί. Και έμεινε με την εντύπωση πως αφού δεν μπόρεσε κάποτε δεν μπορεί και σήμερα. Έτσι το στενάχωρο στην ιστορία αυτή είναι πως ο μεγάλος ελέφαντας πλέον συνέχιζε να πιστεύει πως το πασσαλάκι και η αλυσίδα, που δεν του επέτρεπαν κάποτε να ελευθερωθεί έχουν ακόμα την ίδια επιρροή πάνω του.

Είναι αλήθεια πως όλοι στην ζωή μας έχουμε υπάρξει «ελέφαντες». Μεγαλώνουμε με βιώματα, εμπειρίες συναισθήματα, σκέψεις και αντιλήψεις που μας καθηλώνουν. Οι προσλαμβάνουσες που έχουμε από την παιδική μας ηλικία μέχρι και σήμερα τείνουν να μας περιορίζουν, να μας καθηλώνουν και τέλος να μας δεσμεύουν σε επιλογές και καταστάσεις της ζωής μας. Και ενώ στη πραγματικότητα έχουμε μεγαλώσει και έχουμε διαμορφώσει τον χαρακτήρα μας, τείνουμε να περιοριζόμαστε σε επιλογές που κάποτε μας είχαν δέσμιους από εκείνο το μικρό πασσαλάκι.

Συχνά θα έχετε ακούσει από κάποιον φίλο ή ακόμα και από τον ίδιο σας το εαυτό να παραπονιέται λέγοντας : «Νιώθω πως δεν μπορώ να είμαι ο εαυτός μου, δεν είναι αυτό που στην πραγματικότητα θα επέλεγα για εμένα αλλά νιώθω πως δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς εκείνη την στιγμή, ένιωθα κάτι σαν να με τραβάει πίσω, δεν μπορούσα να ξεφύγω από εκείνη την επιλογή.. και άλλες παρόμοιες εκφράσεις που αναδεικνύουν ένα ηχηρό “δεν μπορώ”. Και επειδή δεν μπόρεσα κάποτε, τείνω να πιστεύω πως δεν θα μπορέσω ούτε στο σήμερα μου. Γιατί κάπου, κάποτε χαράχτηκε βαθειά μέσα μας πως δεν μπορούμε. Όλες αυτές οι αποκρίσεις του καθενός μας που ανέφερα παραπάνω, είναι απόρροια του συναισθήματος που νιώθουμε λόγω τον επιλογών μας. Την στιγμή δηλαδή που επιλέγω κάτι διαφορετικό από αυτό που με εκφράζει και μου δίνει την δυνατότητα να “είμαι” έρχομαι σε σύγκρουση μέσα μου. Αυτή την δυσφορία και την σύγχυση που νιώθουμε ανάμεσα στον πραγματικό μας εαυτό, που ψάχνει μία διέξοδο ή λίγο χώρο για να υπάρξει.. και στον ιδεατό ή “φορεμένο” πολλές φορές εαυτό μας.

Δεν μπορώ να κάνω συνειδητά λοιπόν αυτήν την σύνδεση και να πω, πως όλα αυτά τα συναισθήματα και οι προβληματισμοί που βιώνω από αυτές μου τις επιλογές είναι από τις δική μου ασυνείδητη επιλογή να οικειοποιούμαι πιστεύω και αντιλήψεις που μου έχουν φορεθεί και μου έχουν περάσει ως αλυσίδα στην ζωή μου.

Στην πραγματικότητα μπορώ να αποδεσμευτώ από την αλυσίδα που κουβαλάω από παιδί ή που μου φορέθηκε μεγαλώνοντας. Το μόνο που χρειάζεται να κάνω είναι να την κόψω. Προσπαθήσαμε άραγε να βγάλουμε αυτή την μικρή αλυσίδα ή απλά θεωρήσαμε, πως αφού έτσι κάπου, κάποτε μάθαμε, έτσι θα είναι και η υπόλοιπη ζωή μας..; Δεμένη στον πάσσαλο των επιλογών άλλων ανθρώπων.

Φυσικά για να προχωρήσω σε αυτό το βήμα και να βγάλω τα δεσμά μου, χρειάζεται να αναγνωρίσω πρώτα, πως η αλυσίδα και το πασσαλάκι που είμαι δεμένος/νη δεν είναι ικανά πλέον να με κρατάνε πίσω. Μπορώ να πάρω την ευθύνη των επιλογών μου και να αποδεσμευτώ από πασσαλάκια και αλυσίδες που θεωρώ ότι πλέον δεν είναι ικανά να με κρατήσουν.

Το χειρότερο βέβαια είναι πως δεν μπήκαμε ποτέ στην διαδικασία να αμφισβητήσουμε τα δεσμά που μας κρατάνε. Πως δεν είπαμε ποτέ, αυτή η αλυσίδα ή αυτό το πασσαλάκι είναι μικρό πλέον για μένα και ναι μπορώ να το βγάλω και να προχωρήσω.. ναι είναι αλήθεια πως μπορώ.

Ο ελέφαντάς της ιστορίας καθρεφτίζει την ψυχή του καθενός μας. Φυσικά και δεν μιλάμε για πραγματικούς πασσάλους και αλυσίδες. Ο άνθρωπος μεγαλώνει σε τρεις βασικούς τομείς τον βιολογικό, τον ψυχολογικό – συναισθηματικό και τον νοητικό. Δυστυχώς μεγαλώνουμε δυσανάλογα σε αυτούς τους τομείς και πολλές φορές παρατηρείται πως η βιολογική μας ανάπτυξη δεν συνάδει με την ψυχολογική-συναισθηματική. Έτσι και το ελεφαντάκι της ιστορίας ενώ βιολογικά ήταν μεγάλο δεν μπορούσε να ξεφύγει από αυτό που είχε μάθει-βιώσει από τότε που ήταν μικρό. Πίστευε πως δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά.

Και αυτό, γιατί έτσι μάθαμε μια φορά και έναν καιρό..

«Θυμός.. ένα παρεξηγημένο συναίσθημα»

Ο θυμός “είναι μια συναισθηματική κατάσταση που ποικίλλει σε ένταση από τον ήπιο εκνευρισμό ως την έντονη οργή και μανία” αναφέρει ο Charles Spielberger, δηλαδή ένα συναίσθημα που κυμαίνεται από την αρνητικά φορτισμένη κατάσταση του εκνευρισμού ως το άκρο της μανίας. Κάνοντας μία αναζήτηση στο διαδίκτυο, μπορεί κανείς να παρατηρήσει πως τα περισσότερα αποφθέγματα αναφέρονται στο συναίσθημα του θυμού σαν κάτι που πρέπει να αποτάξουμε, να απωθήσουμε, να σταματήσουμε (με κάποιο τρόπο) ή στην καλύτερη περίπτωση να καταστείλουμε. Εύλογα λοιπόν ρωτάς τότε τον εαυτό σου, εγώ που θυμώνω δεν είμαι φυσιολογικός/η πρέπει αυτό που νιώθω να το διώξω, να το σταματήσω ή να τον καταστείλω;

Ψάχνοντας από την άλλη κάποιος στο λεξικό ανακαλύπτει πως ο θυμός αρχικά, είχε την έννοια της καρδιάς των συναισθημάτων, των κινήτρων και του φρονήματος.

Στον Πλάτωνα πάλι, ο θυμός αναφέρεται ως ένα από τα κύρια μέρη της ψυχής, που είχε την ιδιότητα της κινητήριου δύναμης των ευγενών αισθημάτων.

Γιατί άραγε έχει δημιουργηθεί αυτή η αρνητική εικόνα για αυτό το συναίσθημα, σαν να είναι κάτι απόκοσμο ή ξένο; Δεν το βιώνουν όλοι οι άνθρωποι; Γιατί το αποποιούμαστε σαν να είναι διαφορετικό από τα άλλα συναισθήματα;

Για να το νιώθουμε σημαίνει σίγουρα πως είναι κομμάτι μας, είναι δηλαδή ανθρώπινο. Και όντας ανθρώπινο ας μην το αντιμετωπίζουμε ως ξένο, από όπου και αν προέρχεται ή με οποιονδήποτε τρόπο και αν εκφράζεται.

Ο Θυμός αποτελεί ένα φυσιολογικό, υγιές και πάνω από όλα ανθρώπινο συναίσθημα, που τείνουμε να αρνούμαστε και να τον τοποθετούμε στις πιο αρνητικές εκφράσεις της ανθρώπινης έκφανσης.

Ως φυσιολογικό συναίσθημα λοιπόν, έχει συγκεκριμένο λόγο ύπαρξης. Υπάρχει γιατί τον χρειαζόμαστε και τον έχουμε ανάγκη.


Έτσι όπως και τα υπόλοιπα συναισθήματα ο θυμός έχει ένα σκοπό και λειτουργεί ως:

  • Δυνατότητα της ψυχής,“
    μας δόθηκε για να διεγείρεται η ψυχή μας και να λειτουργεί ως κινητήριος δύναμη και δυνατότητα αυτής”. Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος
  • Αντίδραση του οργανισμού,
  • που μιλάει, και μας σημαντικές πληροφορίες για τον ίδιο μας τον εαυτό αλλά και για τους ανθρώπους που σχετιζόμαστε.
  • Οδηγός της ψυχής μας,
    ανοίγει την πόρτα στην ενδοσκόπηση και φωτίζει πτυχές του εαυτού μας
  • Βήμα έκφρασης,
    μειώνει τις εκφράσεις βίας με οποιοδήποτε τρόπο και αν εκφράζονται (λεκτική/ σωματική)
    Παράλληλα ο θυμός, συνοδεύεται από φυσιολογικές σωματικές αλλαγές.
  • η καρδιά μας χτυπά πιο δυνατά,
  • ανεβαίνει η πίεση του αίματός μας, και
  • αυξάνονται τα επίπεδα ορμονών (αδρεναλίνη & νοραδρεναλίνη)

Καταστάσεις που στον έρωτα θα θεωρούσαμε ευπρόσδεκτες, στον θυμό σπεύδουμε να τον βάλουμε στην ντουλάπα, στο συρτάρι, κάτω από το χαλί ή να το μετουσιώσουμε και να τον ντύσουμε σε κάτι που δεν είναι..

δηλαδή με κάποιο τρόπο να τον απωθήσουμε μακριά, γιατί όπως έλεγαν οι σημαντικοί άλλοι της ζωής μας, από την παιδική ηλικία:

“είναι κακό να θυμώνουμε, είναι δείγμα έλλειψης πολιτισμού και ψυχραιμίας”.

Ε ναι είναι, είναι έλλειψη ψυχραιμίας.. δεν είμαστε ήρεμοι όταν θυμώνουμε.. και για να το κατανοήσουμε καλύτερα δεν είμαστε ψύχραιμοι γενικά όταν βιώνουμε το οπουδήποτε συναίσθημα, λύπης, χαράς, αγάπης έρωτα, φόβου, ικανοποίησης, ηδονής κ.α.

Συνήθως θα έχετε παρατηρήσει πως όταν θυμώνουμε, προσπαθούμε να πούμε πως δεν είμαστε θυμωμένοι ενώ φαίνεται από χιλιόμετρα στο πρόσωπό μας το αντίθετο. Κρυβόμαστε πίσω από μάσκες λύπης, χαράς ή ακόμα χειρότερα πίσω από αυτήν την έκφραση που αποτυπώνεται με αυτό το μειδίαμα στα χείλη που είναι λες και έχουμε πάρει κάποιου είδους κατασταλτικά χάπια και κοιτάμε με το βλέμμα αγελάδας τον άνθρωπο που είναι απέναντι μας.

R. Landy (2001): ‘Άμα αναγνωρίσουμε την αμφιθυμία της ύπαρξης και προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε έναν τρόπο να ζήσουμε μέσα και ανάμεσα στους συχνά αλληλοσυγκρουόμενους ρόλους μας, θα πλησιάσουμε περισσότερο σε μια ισορροπημένη και ολοκληρωμένη ζωή’.

Θα ήταν εύκολο να δοθούν οδηγίες για την σωστή έκφραση του θυμού και τις καλύτερες μεθόδους διαχείρισης του, αλλά από την άλλη θα μπορούσε να εμπιστευτεί ο καθένας τον εαυτό του και να προσπαθήσει να ακολουθήσει διαφορετικά βήματα από αυτά που συνήθως προτείνουν οι επαγγελματίες του “Μάθε πώς να το κάνεις”.

Μπορούμε λοιπόν, χωρίς ενοχή και λογοκρισία για το συναίσθημα του θυμού, να ακολουθήσουμε τα παρακάτω βήματα:

Προσδιορίστε το συναίσθημα σας -Εντοπίστε το θυμό σας

καλωσορίστε τον, είναι δικός σας..

Δώστε στον εαυτό σας τον χρόνο και τον χώρο να τον δει κατάματα και να τον επεξεργαστεί

Βιώστε τον, είναι δικός σας..

Αγκαλιάστε τον, αποδεχτείτε τον

Ναι είναι αλήθεια είναι δικός σας..

“Γιατί όταν σταματάω να σκέφτομαι, αρχίζω να βιώνω..”

Στέλιος Αγαπητός

Κοινωνικός Θεολόγος -Ψυχοθεραπευτής
Κέντρο “Επαφή”

Από την Συν-εξάρτηση στην Αυτό-εξάρτηση

“Μετά από λίγο μαθαίνεις
την ανεπαίσθητη διαφορά ανάμεσα στο να κρατάς το χέρι
και να αλυσοδένεις μια ψυχή.
Και μαθαίνεις πως Αγάπη δεν σημαίνει στηρίζομαι...
Και συντροφικότητα δεν σημαίνει ασφάλεια...
Και τα δώρα δεν είναι υποσχέσεις...
Και μαθαίνεις... και μαθαίνεις...”

Διαβάζοντας το ποίημα του Jorge Luis Borges με τίτλο “Μαθαίνεις” άρχισα να σκέφτομαι, πόσο αλληλένδετο είναι, με το πέρασμα του ανθρώπου από την Συνεξάρτηση στην Αυτοεξάρτηση.

Συνεξάρτηση είναι η κατάσταση, όπου τα συναισθήματα, οι σκέψεις, οι πράξεις και η ύπαρξη μας εξαρτάται από κάποιον άλλο. Είναι η σχέση που δεν υπάρχει πλέον το εμείς, αλλά το εσύ και μόνο εσύ. Μπορούμε να φανταστούμε ότι η σχέση μας είναι σαν ένα δωμάτιο, όπου είναι γεμάτο από ένα μεγάλο “εσύ” και ένα μικρό “εγώ”. Το μόνο που με ενδιαφέρει είναι πως θα ζήσω μέσα από σένα, πως θα ικανοποιηθείς εσύ για να μπορέσω να ικανοποιηθώ και εγώ, με εκφράσεις όπως “υπάρχω όσο υπάρχεις..”

Όταν λοιπόν είμαι συνεξαρτημένος/νη μπαίνω σε μία διαδικασία να σε ικανοποιώ, να σε φροντίζω και να κάνω οτιδήποτε περνάει από το χέρι μου για να με έχεις ανάγκη..

Γιατί το να με έχεις ανάγκη μοιάζει πολλές φορές με το να με αγαπάς. Και εμένα ξέρεις “αυτό μου φτάνει..”

Για αυτό και ο συνεξαρτημένος δεν αγαπάει πραγματικά τον άλλο. Σίγουρα τον χρειάζεται, τον έχει ανάγκη και εξαρτάται από αυτόν, αλλά δεν τον αγαπάει.

Αυτοεξάρτηση από την άλλη είναι η κατάσταση όπου οι πράξεις μας, τα συναισθήματα μας και γενικότερα η ζωή μας είναι αποκλειστικά δική μας ευθύνη. Δεν εξαρτώνται δηλαδή, από κανένα, παρά μόνον από εμάς τους ίδιους.

Δεν χρειάζεται λοιπόν, να βάζουμε όλη μας την ενέργεια στο να καταφέρουμε να μας χρειάζεται ο άλλος, να εξαρτάται από εμάς ή να μας έχει ανάγκη. Μπορώ να αρκεστώ μόνο στον να θέλει αυτό που “είμαι”.

Φανταστείτε πόσο χρόνο έχουμε ξοδέψει σε σχέσεις, όπου κάνουμε πράγματα “για” τον άλλον και όχι “με” τον άλλον άνθρωπο.
Πόσο αλήθεια θα ήθελα να είσαι εδώ μαζί μου χωρίς να χρειάζεται, χωρίς να με έχεις ανάγκη απλά επειδή το θες και τίποτα παραπάνω..

Σε τελική ανάλυση θα μπορούσαμε να είμαστε μαζί, χωρίς να εξαρτάται η ευτυχία μου, τα συναισθήματα μου, και η ύπαρξη μου από σένα, αλλά να υπάρχουμε ως πλήρως αυτοεξαρτώμενοι.

Όπως αναφέρει και ο δημοφιλής συγγραφέας Desmond Morris, οι άνθρωποι περνάμε από τέσσερις φάσεις στις σχέσεις μας:
ΦάσηI: Έλα πιο κοντά..
ΦάσηII: Αγκάλιασε με σφιχτά, σε ικετεύω..
ΦάσηIII: Χαλάρωσε λίγο, σε παρακαλώ..
ΦάσηIV: Άσε με και μία φορά μόνο/νη μου!

Πραγματικά όλοι κάποια στιγμή στην ζωή μας έχουμε περάσει από αυτές τις φάσεις. Το παράδοξο, αλλά πολύ σύνηθες είναι όταν κολλάμε στην ΦάσηII. Και λέω κολλάμε, γιατί πραγματικά είναι σαν καθηλωνόμαστε ηθελημένα, με την γενικότερη στάση μας στην φάση αυτή. Τείνουμε δηλαδή, να συν-εξαρτώμαστε.

Και είναι λογικό, αφού δεν μας έμαθε ποτέ κανένας πως είναι μία υγιής σχέση.
Συνήθως ξεκινάμε μία σχέση με πολλές προσδοκίες και συνεχίζουμε με αυτές. Προσδοκούμε ο άλλος άνθρωπος να αλλάξει και να γίνει αυτό που φανταζόμαστε..
Και επαναλαμβάνουμε εκφράσεις όπως:
“Πίστευα ότι θα αλλάξει...”
“Όλο πάω και πέφτω στους λάθος ανθρώπους..”
“Δεν μπορώ να βρω έναν φυσιολογικό άνθρωπο να κάνω σχέση..”
“Τελικά είναι πολύ δύσκολες οι σχέσεις στις μέρες μας..”

Το πέρασμα από την συνεξάρτηση στην αυτοεξάρτηση είναι επώδυνο. Δύσκολά ξεχωρίζουμε σε ποια από τις δύο καταστάσεις βρισκόμαστε. Υπάρχουν κάποια βήματα που μπορούμε να ακολουθήσουμε:

  • Συνειδητοποιώ την κατάσταση που βιώνω.
  • Παραδέχομαι ότι δεν μπορώ να ελέγξω τα συναισθήματα και τις επιλογές των άλλων.
  • Αποδέχομαι τον εαυτό μου όπως “είναι”.
  • Αναλαμβάνω την ευθύνη του εαυτού μου (και μόνο).
  • Μαθαίνω να Αυτοεξαρτώμαι..

Οι σχέσεις που νιώθουμε ότι μας “πνίγουν”, δεν είναι υγιείς σχέσεις και αυτό το μαθαίνουμε μόνο όταν υπάρξουμε σε μία σχέση όπου βιώνουμε την μοναδική ελευθερία του να μπορώ να “είμαι”.

Την ελευθερία που θα μας κάνει να ερωτευόμαστε ακόμη περισσότερο τον άλλο!

Στέλιος Αγαπητός

Κοινωνικός Θεολόγος-
Σύμβουλος Προσωποκεντρικής

Κέντρο “Επαφή”